(1571-1630), niemiecki astronom i matematyk. W czasie studiów teologicznych w Tybindze poznał prace M. Kopernika i stał się ich propagatorem. W latach 1594-1600 uczył astronomii i matematyki w Grazu. Uchodząc przed prześladowaniami religijnymi udał się do Pragi, gdzie w 1600-01 był współpracownikiem T. Brahego i na podstawie jego obserwacji opracował tablice ruchu planet. W latach 1612-26 wykładał matematykę w Linzu, następnie przebywał w Ulm (1626-28) i Żaganiu. Wieloletnia analiza obserwacji astronomicznych Brahego umożliwiła Keplerowi odkrycie eliptycznego kształtu orbit planetarnych oraz związku między odległościami i okresami obiegu planet. Wynalazł lunetę zbudował z 2 soczewek skupiających, tzw. lunetę keplerowską. KEPLERA PRAWA - trzy prawa sformułowane (1609-19) przez J. Keplera na podstawie analizy obserwacji ruchu planet: I prawo Keplera: orbita każdej planety jest elipsą, w której ognisku znajduje się Słońce. II prawo Keplera: promień wodzący planety zakreśla jednakowe pola w równych odstępach czasu (prawo pól). III prawo Keplera: stosunek sześcianów wielkich półosi a orbit planet do kwadratów okresu T obiegu planet wokół Słońca (a3/T2) jest jednakowy dla wszystkich planet. I. Newton 1687 podał uzasadnienie i uogólnienie praw Keplera dla ruchu względnego 2 ciał powiązanych siłami grawitacyjnymi: I uogólnione prawo Keplera: jedno z ciał porusza się po orbicie będącej krzywą stożkową, w której ognisku znajduje się drugie ciało. II prawo Keplera zostało nie zmienione. III uogólnione prawo Keplera: a 3/T2 = G(m1 + m2)/4p2, gdzie G jest stałą grawitacji, a m1 i m2 masami obu ciał.
kometa okresowa, o okresie 76 lat, znana w starożytności i obserwowana wielokrotnie. Ostatnie przejście w pobliżu Słońca nastąpiło w 1986 r. Z rozpadu komety Halleya pochodzą przypuszczalnie Akwarydy i Orionidy (meteoroidy). W III 1986 r. próbniki kosmiczny Wega 1, Wega 2 i Giotto przeleciały w niewielkiej odległości od komety, wykonując fotografie jej głowy i jądra oraz badania właściwości fizykochemicznych jej materii. Jak się okazało jądro komety Halleya jest wydłużoną bryłą o rozmiarach ok. 14 km na 7,5 km i średniej gęstości 0,1 g/m3; nazwa pochodzi od nazwiska E. Halleya, który stwierdził jej okresowość. Następny przelot komety w pobliżu Słońca nastąpi w 2062 r.
(1473-1543) był astronomem, matematykiem, ekonomistą, lekarzem oraz duchownym. Wprowadził do nauki nowożytnej teorię heliocentryczną. Studiował w Akademii Krakowskiej, następnie od 1496 r. w Bolonii (astronomię) i od 1501 r. w Padwie (prawo i medycynę). W 1503 r. uzyskał doktorat z prawa kanonicznego w Ferrerze. W końcu 1503 r. wrócił do Polski (na Warmię). W latach 1504-10 był sekretarzem i lekarzem przybocznym wuja, biskupa warmińskiego Ł. Watzenrodego i przebywał gł. w Lidzbarku Warmińskim, w 1509 r. ogłosił drukiem w Krakowie swój łaciński przekład greckich listów Teofilakta Symokatty. W 1510 r. jako kanonik osiedlił się we Fromborku, tu prowadził obserwacje astronomiczne i pisał główne dzieło. Około 1510 r. Kopernik podał zarys teorii heliocentrycznej w rozprawie znanej pt. ,,Commentariokis", nie była ona drukowana, lecz krążyła w odpisach, z których 2 znaleziono dopiero w XIX w. Główne dzieło Kopernika, zawierający wykład astronomii ujęty w aspekcie obrotu Ziemi dookoła osi oraz obiegu razem z innymi planetami dookoła Słońca, powstało w latach 1515-30. Mimo że Kopernik nie zdecydował się na ogłoszenie wyników swych dociekań naukowych, a jedynie (w 1535 r.) z inicjatywy B. Wapowskiego opracował almanach (zaginiony) oparty na tablicach astronomicznych z ,,De revolutionibus...", wiadomość o tej teorii budowy świata szerzyła się w Europie. Dzieło ukazało się w 1543 r. pt. ,,De revolutionibus orbitum coelestium " (O obrotach sfer niebieskich). Dzieło Kopernika godzące w ustalone poglądy na budowę świata, nie od razu spotkało się z pozytywnym przyjęciem zarówno wśród uczonych, jak i władz duchowych. Od połowy XVI i XVII w. teoria Kopernika zyskiwała coraz więcej zwolenników, a do jej ugruntowania najbardziej przyczynili się G. Bruno, J. Kepler i Galileusz. Rewolucja Kopernikańska (jak później nazwano wystąpienie i dzieło Kopernika) polegała na przezwyciężeniu poglądu uznawanego przez wieki, na podjęciu dawnej idei układu heliocentrycznego (wprowadzonego do astronomii przez Arystracha z Samosu) i stworzeniu dla tej koncepcji pełnej i ścisłej, jak to było możliwe wramach ówczesnej wiedzy, podbudowy naukowej.
najbardziej zewnętrzna część atmosfery Słońca, leżąca nad chromosferą i oddzielona od niej warstwą przejściową. Korona słoneczna jest najgorętszą warstwą atmosfery Słońca (temperatura osiąga w niej ok. 2 mln K). Z powierzchni Ziemi jest widoczna jedynie w czasie całkowitych zaćmień Słońca, gdyż jej jasność jest milion razy mniejsza niż jasność fotosfery, poza zaćmieniami może być obserwowana za pomocą koronografu lub w zakresie fal radiowych, dalekiego ultrafioletu i promieniowania rentgenowskiego. Kształt i wielkość korony słonecznej zależą od fazy cyklu aktywności słonecznej. W okresie minimum aktywności jest nieregularna, w maksimum - duża i kulista.
dział astronomii, którego przedmiotem badań jest Wszechświat jako całość, jego budowa i ewolucja. Źródłem informacji są obserwacje astronomiczne obiektów znajdujących się poza Galaktyką. Wyniki tych obserwacji są traktowane jako reprezentatywne dla całego Wszechświata (jest to treść tzw. zasady kosmologicznej). Teorie kosmologiczne, których słuszność została potwierdzona na podstawie eksperymentu lub obserwacji jedynie w stosunku do zjawisk o skończonym czasie trwania i zachodzących w ograniczonym obszarze odnoszą się dla całego Wszechświata.
zagłębienie na powierzchni Ziemi (także innych planet, Księżyca) powstałe w wyniku upadku meteorytu.
(1905-73) astronom amerykański, pochodzenia holenderskiego. Był prof. uniwersytetu w Chicago, specjalizował się w dziedzinie fizyki planet. W 1951 r. opracował teorię powstania Układu Słonecznego, w 1948 r. odkrył piątego satelitę Urana - Mirandę a w 1949 r. drugiego satelitę Neptuna - Nereidę.